Belgisch Paviljoen geopend, maar Biënnale van Venetië gaat gebukt onder protesten tegen Rusland en Israël
In dit artikel:
De 61e Biënnale van Venetië, vaak bestempeld als de 'Olympische Spelen voor de kunsten', is begonnen onder gespannen omstandigheden: regen, demonstraties en politieke controverse kleurden de officiële opening in Venetië deze week. De terugkeer van Rusland — voor het eerst sinds de invasie van Oekraïne in 2022 weer aanwezig met een groepstentoonstelling — leidde tot felle protesten en directe acties. Activisten van Pussy Riot en de Oekraïense groep Femen gooiden rookbommen bij het Russische paviljoen, scandeerden anti-Poetin leuzen en dwongen de tijdelijke sluiting van het paviljoen terwijl politie en een helikopter de situatie beveiligden. Vanwege externe druk blijft het Russische paviljoen vanaf zaterdag gesloten voor het publiek.
De controverse heeft ook institutionele gevolgen: de jury van de Biënnale trad collectief af en de Europese Commissie dreigde met het intrekken van subsidies voor de volgende editie. Omdat er geen reguliere jury meer is, worden belangrijke prijzen dit jaar door het publiek bepaald — wat de mogelijkheid openlaat dat Rusland of Israël in november een Gouden Leeuw zou kunnen winnen, tot onvrede van sommige deelnemers.
Ook de aanwezigheid van Israël stuit veel kunstenaars tegen de borst. Hoewel het Israëlische paviljoen wordt gerenoveerd, toont kunstenaar Belu-Simion Fainaru werk in de Arsenale. Een petitie van de Art Not Genocide Alliance (ANGA) is door honderden deelnemende kunstenaars en curatoren ondertekend; er staat een protest gepland vlakbij de Biënnaletuin. Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez steunt het recht op protest en zegt begrip te hebben voor kunstenaars die zich verzetten tegen regimes waarvan zij vinden dat die geweld plegen of Europese waarden ondermijnen. Iran trok zich op het laatste moment terug zonder verklaring.
België is dit jaar onder meer vertegenwoordigd door performancekunstenaar Miet Warlop in het Belgisch Paviljoen — de eerste keer in 131 jaar dat België performance centraal zet — en zij uitte kritiek op de aanwezigheid van Rusland en Israël. Ook op het centrale parcours is Belgische inbreng zichtbaar: Otobong Nkanga opent en sluit de hoofdexpositie, en er is een sculptuur van Sammy Baloji buiten. Curator Koyo Kouoh, die vorig jaar overleed, liet plannen achter die haar team heeft voortgezet.
De Biënnale start officieel komende zaterdag en loopt tot 22 november; live performances in het Belgisch Paviljoen zijn gepland op dinsdag, woensdag, vrijdag en zaterdag. Deze editie belooft kunst en politiek scherp met elkaar te laten botsen, waardoor de tentoonstelling evenzeer een forum voor protest als voor beeldende ervaring is.