Diamanten en donuts: hoe Israël een strategische troef werd van de VS

In dit artikel:

De week waarin het zestig jaar geleden gebeurde, staat volgens de auteur in het teken van Operatie Diamond: een geheime Mossad-operatie waarbij de Iraakse piloot Munir Redfa in augustus 1966 met een Sovjetgebouwde MiG-21 naar Israël uitweek. Israël wist daarmee een toestel in handen te krijgen waarover westerse inlichtingendiensten nauwelijks informatie hadden.

De MiG-21 werd vervolgens via de Amerikaanse Defense Intelligence Agency in het geheim naar Area 51 gebracht. Tijdens gezamenlijke testvluchten in het kader van Operatie Have Doughnut ontdekten Amerikaanse onderzoekers onder meer beperkingen in het zicht vanuit de cockpit en een vertraagde gasregeling. Die kennis hielp de Amerikaanse luchtmacht haar tactieken tegen Sovjetjagers te verbeteren, vooral tijdens de Vietnamoorlog, waar Amerikaanse piloten grote verliezen leden tegen MiG-21’s.

De overdracht vond plaats in een periode waarin Washington en Jeruzalem nog geen formeel bondgenootschap hadden. De Verenigde Staten beperkten wapenleveranties aan Israël om een neutrale positie in het Arabisch-Israëlische conflict en goede relaties met Arabische olielanden te behouden. Volgens de auteur veranderde de strategische verhouding doordat Israël aantoonde over waardevolle inlichtingen en militaire expertise te beschikken.

Toen Frankrijk in 1967 de wapenleveringen aan Israël stopzette, namen de Verenigde Staten een grotere rol op zich. In 1968 keurden zij de verkoop van F-4 Phantom-gevechtsvliegtuigen goed. De auteur ziet dit als het begin van een partnerschap waarin Amerikaanse wapens werden verbonden aan Israëlische inlichtingen, militaire ervaring en tactische vernieuwing.

De tekst verwijt critici dat zij de relatie vooral beoordelen aan de hand van het incident met de USS Liberty in 1967. Uit Amerikaanse en Israëlische onderzoeken bleek volgens het artikel dat de aanval tijdens de Zesdaagse Oorlog het gevolg was van een tragische vergissing; Israël bood excuses aan en betaalde schadevergoeding. Door Operatie Diamond en latere Israëlische bijdragen buiten beschouwing te laten, zouden zij volgens de auteur een eenzijdig historisch beeld schetsen. Voormalig Mossad-officier Avner Avraham pleitte onlangs eveneens voor een bredere herinnering aan de operatie en de rol ervan in de ontwikkeling van de Amerikaans-Israëlische samenwerking.