Hoe kiest Iran een nieuwe opperste leider en wie moet dat worden?
In dit artikel:
Een gerichte moord op Ali Khamenei heeft zaterdag een einde gemaakt aan zijn bijna 37 jaar durende leiderschap en Iran in acute onzekerheid gebracht. Direct na zijn dood werd volgens de grondwet een tijdelijke raad ingesteld die de taken van de Opperste Leider overneemt; deze overgangsraad telt drie leden: de zittende president Masoud Pezeshkian, hoofdofficier van justitie Gholamhossein Mohseni Ejei en ayatollah Alireza Arafi, aangewezen door het adviesorgaan dat ook geschillen tussen regering en parlement beslecht.
Tegelijk geldt dat de gekozen Raad van Deskundigen — een lichaam van 88 sjiitische geestelijken — “zo snel mogelijk” een permanente opvolger moet kiezen, terwijl de overgangsraad de dagelijkse bevoegdheden blijft uitoefenen. Het samenstellen van die raad en de uiteindelijke benoeming verlopen echter in een besloten sfeer; de Raad van Bewakers houdt bovendien vetorecht over wie zich kandidaat mag stellen, wat eerder al leidde tot uitsluitingen, zoals die van ex-president Hassan Rouhani in maart 2024.
De opvolgingsstrijd was al verstoord voordat Khamenei werd gedood: in mei 2024 verongelukte Ebrahim Raisi, jarenlang gezien als favoriete opvolger. Ook Mojtaba Khamenei, de 56-jarige zoon van Ali Khamenei die aanvankelijk als mogelijke opvolger werd genoemd, zou volgens berichten in de eerste uren van het conflict zijn omgekomen, wat de verdeeldheid en speculatie over opvolgingskandidaten verder aanwakkert.
Historisch past deze overgang in een zeldzaam precedent: sinds de revolutie van 1979 heeft Iran maar één eerdere machtswisseling gekend, na het overlijden van ayatollah Khomeini in 1989. De positie van Opperste Leider staat centraal in het Iraanse systeem en omvat onder meer het opperbevel over het reguliere leger en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC).
De IRGC, die onder Khamenei sterk aan invloed won en door de VS als terroristische organisatie werd aangeduid, beheert grote financiële middelen en vastgoed en is een belangrijke speler in het regionale netwerk dat Iran inzet tegen VS en Israël. Die institutionele macht en de gesloten besluitvorming maken de uitkomst van de opvolging zowel binnenlands als voor de regio van groot belang.