Val Iraanse regime slechts een kwestie van tijd
In dit artikel:
Het Iraanse regime staat onder sterke interne en externe druk, waardoor zijn stabiliteit volgens regionale analisten en veiligheidsfunctionarissen ernstig wordt aangetast. Op 17 januari confronteerde president Donald Trump in een interview met Politico rechtstreeks opperleider Ali Khamenei en riep op tot het einde van het 37-jarige bewind; Trump zei onder meer dat Khamenei moet stoppen met het doden van mensen en plaatsmaken voor nieuw leiderschap. Deze openlijke beschuldiging past in een bredere strategie van ongeremde druk vanuit Washington, zo stellen waarnemers.
Regionale commentatoren en hoge functionarissen menen dat Iran weinig kan rekenen op effectieve militaire bescherming van Rusland of China: betrekkingen met die machten worden gezien als opportunistisch en afhankelijk van hun eigen belangen. Als gevolg daarvan zou Teheran grotendeels op eigen kracht aangewezen zijn als de confrontatie met de VS escaleert. De val van bondgenoten als Assad in Syrië en veranderingen in Venezuela worden in deze analyses aangevoerd als voorbeelden dat traditionele steun niet gegarandeerd is.
Binnenlandse zwaktes zijn nadrukkelijk: recente protestgolven zijn weliswaar tijdelijk gesmoord door harde repressie, maar analisten verwachten dat onrust terugkeert door de aanhoudende economische crisis en brede maatschappelijke ontevredenheid. De autoriteiten zien zich geconfronteerd met een groeiende kloof tussen staat en samenleving en een interne politieke afrekening, onder meer binnen hervormingsgezinde kringen rond president Masoud Pezeshkian.
Militair en strategisch is Iran volgens ingewijden ook verzwakt geraakt. Tijdens een twaalfdaagse oorlog in juni verloor het veel van zijn luchtverdedigingscapaciteit; wat resteert is vooral een ballistisch raketarsenaal (geschat rond 2.000 raketten) dat nu de belangrijkste afschrikking vormt. Verder zouden delen van de nucleaire infrastructuur en leidinggevenden van de Revolutionaire Garde zijn beschadigd of uitgeschakeld door operaties die aan Israëlische en Amerikaanse diensten worden toegeschreven. Israëlische inlichtingenactiviteiten zouden nog actief deinstandbesparende stappen ondersteunen.
Veiligheidsfunctionarissen schetsen twee hoofdscenario’s die tot regime-instabiliteit kunnen leiden: blijvende Amerikaanse druk gecombineerd met een massale volksopstand die het bewind niet kan onderdrukken, of een interne militaire breuk waarbij het leger besluit Khamenei te vervangen om totale instorting te voorkomen. Volgens deze bronnen zal Trump waarschijnlijk niet kiezen voor een totale militaire omverwerping uit vrees voor chaos en regionale ontwrichting, maar voor gerichte druk om een geleidelijke regimewisseling te versnellen.
Concluderend: het regime verkeert volgens het Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs in een proces van versnelde erosie; de centrale vraag is volgens deze beoordeling niet of het huidige systeem valt, maar wanneer.